عبور ممنوع

به نظر می رسد نخستین واکنش در این زمینه را سایت دنیای کامپیوتروارتباطات، و در قالب یک گزارش از دست اندرکاران این امر بروز داد. این گزارش (موج محدودسازی وبلاگ های فارسی) که در آن، همه دست اندرکاران، از صحت، علت و چگونگی این موضوع اظهار بی اطلاعی کرده بودند -به جز مدیرعامل یک شرکت بزرگ اینترنتی- مقدمه ای بر گزارشات و اعتراضات در این زمینه گردید. از جمله می توان به تیتر اصلی یِکی از روزنامه های اقتصادی صبح اشاره کرد که گفته بود: «با فیلتر شدن پرشین بلاگ و بلاگ اسپات: ده هزار وبلاگ فارسی مسدود شد»

این اتفاق، همچنین موجب تهیه نامه اعتراض نسبت به ایجاد محدودیت برای وبلاگ ها شد که سریعا مورد توجه بسیاری از کاربران اینترنتی قرار گرفت و از سوی آنان امضا شد.

هنوز این اعتراض ها و مخالفت ها دیری نپاییده بود که پس از یکی دو روز، وزارت پست و تلگراف و تلفن، این ایجاد محدودیت را ناموجه شمرد و انگشت اتهام را متوجه یک شرکت اینترنتی کرد، که خودسرانه، و بدون داشتن ابلاغ رسمی دولت، دست به فیلترینگ زده است. این وزارتخانه همچنین برای اولین بار، از کاربران ایرانی عذرخواهی نمود(با وجود آن که خود را در این مسئله، کاملا تبرئه می کرد). در این اطلاعیه آمده بود: «براساس ابلاغیه كمیته تعیین مصادیق (مصوبات شورایعالی انقلاب فرهنگی) تنها بنا بود تعداد اندكی از هزاران وبلاگ این سایت ها بسته شود، اما شركت یاد شده نسبت به مسدود كردن كل دو سایت نامبرده اقدام كرده كه بلافاصله از سوی وزارت پست و تلگراف و تلفن دستور بازگشایی سایت ها صادر و به شركت ”پارس آنلاین” نیز تذكر اكید داده شد، اگر در اعمال مقررات دقت نكند، مستوجب برخورد قانونی است»

با وجودی که به نظر میرسید غائله فیلترینگ وبلاگ ها خاتمه یافته است، اما برای کارشناسان و صاحبنظران، ابهاماتی باقی بود که نمی توانستند به سادگی از آن بگذرند. محور اصلی این ابهام، عبارت بود از نقش مخابرات (وزارتخانه) در این بین، و این که آیا ادعای مخابرات مبنی بر بی خبری از این موضوع، و عدم دستور به شرکت ها برای سانسور وبلاگ ها، صحت دارد یا نه؟

یک نظر در این میان، تکیه بر اطلاعیه رسمی مخابرات بود، که طبیعتا باید به عنوان سندی حقوقی، مورد قبول و استناد قرار گیرد(بر این اساس، اصولا عذرخواهی مخابرات از کاربران، اضافی، و یا حداکثر تشریفاتی بود).

نظر مخالف را کسانی داشتند که از همان ابتدا، منشا این موضوع را در مخابرات می دانستند، اولین و مهم ترین فرد در این زمینه، مدیر شرکت پارس آنلاین بود که به صراحت، سخن از دستور مخابرات می راند، و اقدام شرکت متبوعش در بستن وبلاگ ها را مستند به فرمان مخابران می شمرد. طبیعی است که نمی توان پذیرفت که اظهارات این مدیر(که همیشه توام با احتیاط فراوان است)، خلاف واقع باشد، مخصوصا این که در گزارش دنیای کامپیوتر و ارتباطات گفته بود: «بله ما پرشین‌بلاگ را بسته‌ایم...چون از مخابرات به ما گفته‌اند...ما بزرگ‌ترین ICP ایران هستیم و هر چه را به ما بگویند انجام می‌دهیم!»

در گزارش روزنامه ابرار اقتصادی نیز آمده بود: «IP سایت های مذكور مستقیماً توسط خود مخابرات بسته شده و این كه چرا IP كل سایت بسته شده را هنوز مشخص نكرده اند ولی شاید دلایل آنها، این باشد كه نتوانستند تمام وبلاگ ها را شناسایی و به بستن آنها اقدام كنند.»

همچنین در گزارش دیگری به قلم مینومومنی با عنوان پاسخ یك هفته مسدود سازی وبلاگهای فارسی: یك اشتباه آمده بود: «یك كارشناس اینترنتی می گوید : در طی هفته گذشته بسیاری از سرویس هایی كه از طرف مخابرات به ISPها ارائه می شد وبلاگ های آنها مسدود می شود اما به یكباره اعلام می شود كه مشكل از شركت پارس آنلاین است...وی در ادامه می افزاید: به اعتقاد من باید موضوع مسدود كردن وبلاگ ها را در جای بالاتر از یك شركت ICP جستجو كرد اگر كار این شركت اشتباه بود چرا روز نخست این تذكر به آن داده نشد و تنها بعد از اعتراض های كاربران به نوعی این موضوع عنوان شد كه اشتباه از جانب این شركت بوده است.»

مدیران پرشین بلاگ نیز که قربانی اصلی این تصمیم بودند، پس از اعلان وزارتخانه، در وبلاگ خود نوشتند: «به نظر می رسید که با عذرخواهی روابط عمومی شرکت مخابرات از وبلاگ نویسان و کاربران اینترنت (البته همراه با نسبت دادن بسیار تعجب برانگیز این موضوع به یک شرکت خصوصی)، غائله به پایان رسیده باشد که دیروز باخبر شدیم، دستور فیلترینگ وبلاگ ها، تازه به دست برخی ISPها رسیده است که البته با توجه به سرعت چرخش کار در مخابرات، این موضوع زیاد تعجب برانگیز نیست.»

وبلاگ دنیای کامپیوتر و ارتباطات نیز، ضمن این که از عذرخواهی مسئولین استقبال کرده بود، گفته بود: «عجیب است كه این همه موارد دیگر وجود دارد كه خود وزارتخانه مستقیماً مسئول است، ولی ابداً هیچ نیازی به پاسخگویی احساس نمی‌شود، ولی اینجا كه اساساً گناه به گردن یك شركت خصوصی می‌افتد، عذرخواهی وزارتخانه كمی مبهم است...» همچنین پرسیده بود که چرا با وجود آن که بیش از یک ISP اقدام به بستن وبلاگ ها کرده بودند، فقط پارس آنلاین مشمول شماتت می شود؟

یک کارشناس اینترنت نیز، در اظهارنظری در این زمینه، مدعی است که از همان ابتدا نیز فیلترینگ وبلاگ ها مستقیما توسط مخابرات انجام شده است. این کارشناس (که نخواست نامش اعلام شود) برای ما نوشته است:

«روز پنجشنبه مورخه 19/4/82 پس از اطلاع از خبر مسدود شدن وبلاگ های دو سرویس دهنده بلاگ اسپات و پرشین بلاگ، و عدم انتشار خبر و توضیحی در این مورد، تصمیم گرفتم بررس فنی در این باره انجام دهم. خوشبختانه یا متاسفانه! با کارت اینترنتی که در اختیار داشتم، دسترسی به وبلاگ ها بطور مستقیم ممکن نبود. برای تعقیب مسیر PACKET ها از ابزار نام آشنای traceroute استفاده کردم(شکل ضمیمه).

ابتدا سایتی مانند yahoo.com را که فیلتر نشده بود، traceroute کردم. می بینید که packet ها بدون مشکل تا مقصد نهایی (yahoo.com) ارسال و دریافت شده اند.

حال یک وبلاگ فرضی مثلا xxx.blogspot.com را شبیه روال فوق مسیریابی کردم. ارسال یا دریافت packet ها بعد از نقطه به آدرس 195.146.63.x متوقف می شود. آدرس مذکور به همراه آدرس های بالایی 217.128.158.x مربوط به شرکت مخابرات ایران هستند. پس داده ها به مقصد آدرس وبلاگ پس از ورود به شبکه شرکت مخابرات از ادامه میسر باز می مانند.

در مورخه 22/4/82 اعلام فرمودند که فیلترینگ وبلاگ ها از سوی این مخابرات انجام نشده بلکه مربوط به اقدام خودسرانه شرکت پارس آنلاین است. ولی متاسفانه، آنها محیط اینترنتی را با محیط عملکرد روزانه شان در قبال سرویس های غیراینترنتی (موبایل و تلفن) اشتباه گرفته اند. در محیط اینترنت جمع آوری شواهد و مستندات بسیار آسان تر و راحت تر بوده و به طبع آن لاپوشانی و کتمان حقیقت مشکل تر. شواهد فوق نشانگر اعمال فیلترینگ از سوی خود شرکت مخابرات است و مقصر جلوه دادن یک شرکت خصوصی که البته سابقه در امر فیلترینگ های خودسرانه دارد نوعی فرافکنی است.

به هر حال، پرونده این موضوع هنوز بسته نشده است، اما داشتن صراحت و شفافیت در یک دانش/صنعت گسترده (که به سرعت در لایه های گوناگون اجتماع، در حال همه گیر شدن است) را به شدت ضروری می سازد.